PRZYSTANEK VIII

Suchar Wielki (fot. J.Borejszo)

Suchar Wielki jest największym spośród zbiorników polihumusowych (dystroficznych) występujących na terenie Wigierskiego Parku Narodowego. Jeziora tego typu na Suwalszczyźnie potocznie nazywane są sucharami. Charakterystyczny ciemnobrunatny kolor wody tych jezior spowodowany jest wysoką koncentracją kwasów humusowych, powstających z rozkładu substancji organicznych (igliwia, gałązek, liści) spłukiwanych do zbiornika z otaczających lasów. Dopływ substancji humusowych powoduje dodatkowo naturalne zakwaszenie wody oraz wiązanie rozpuszczonych w niej związków mineralnych. W sucharach mamy więc do czynienia z bardzo niskim pH, niską koncentracją wapnia oraz substancji biogennych (fosforu, azotu, sodu, potasu).

.
Inną cechą wyróżniającą suchary jest bardzo silna stratyfikacja (uwarstwienie) termiczna wód, wynikająca z osłonięcia misy jeziornej przed działaniem wiatrów. Różnice temperatury wody w układzie pionowym mogą wynosić latem nawet 5–6 stopni Celsjusza na jeden metr głębokości. Mała przejrzystość wody w sucharach ogranicza występowanie zespołów roślinnych do głębokości około 2 m. Bardzo niska zawartość wapnia uniemożliwia bytowanie mięczakom, którym wapń jest niezbędny do budowy muszli. W większości jezior dystroficznych występuje jeden lub dwa gatunki ryb (karaś, okoń); w najbardziej zakwaszonych sucharach w ogóle ich nie ma.

Charakterystyczny dla sucharów jest otaczający je zespół roślinności torfowiskowej budujący tzw. mszar torfowcowy (pło, spleja). Głównym komponentem jego budowy jest mech torfowiec, który ma zdolność magazynowania wody. Narastanie mszaru postępuje od lądu w kierunku środka jeziora. Rośnie tu również m.in. licznie wełnianka pochwowata, modrzewnica, żurawina i rosiczka okrągłolistna. Nielicznie pojawia się tu skarłowaciała brzoza i sosna. W wyniku naturalnej sukcesji jeziora dystroficzne przekształcają się w torfowiska. W celu zapewnienia niezakłóconego przebiegu procesów przyrodniczych Suchar Wielki objęty jest od 1985 roku ochroną ścisłą.

Strefowy układ roślinności na ple torfowcowym (schemat)
I - zbiorowisko z turzycą bagienną, II - zbiorowisko z przygiełką, III - mszar torfowcowy, IV - bór bagienny z luźnym drzewostanem sosnowym, brzeziną bagienną, świerkiem.

Dalej co krok czyhają, niby wilcze doły,
Małe jeziorka trawą zarosłe na poły,
Tak głębokie, że ludzie dna ich nie dośledzą
(Wielkie jest podobieństwo, że diabły tam siedzą).
Woda tych studni sklni się plamista rdzą krwawą,
A z wnętrza ciągle dymi, zionąc woń plugawą,
Od której drzewa wkoło tracą liść i korę;
Łyse, skarłowaciałe, robaczliwe, chore,
Pochyliwszy konary mchem kołtunowate
I pnie garbiąc brzydkiemi grzybami brodate,
Siedzą wokoło wody jak czarownic kupa
Grzejąca się nad kotłem, w którym warzą trupa.

Adam Mickiewicz (1798–1855)