PRZYSTANEK X – GEOMORFOLOGIA TERENU


Powstawanie form polodowcowych
1-kem, 2-bryła martwego lodu, 3-zbiornik zastoiskowy, 4-morena martwego lodu, 5-sandr, 6-oz subglacjalny, --> kierunek odpływu wód z bram lodowych

Teren Wigierskiego Parku Narodowego ukształtowany został ostatecznie 12 tysięcy lat temu, po wytopieniu się lądolodu, który dotarł do nas z północnej Szwecji i Finlandii i pozostawił osady oraz formy rzeźby terenu w postaci glin zwałowych, piasków i żwirów wodnolodowcowych oraz różnych form czołowomorenowych, kemów, ozów, sandrów i zagłębień wytopiskowych.

Na odkrytej skarpie widać przekrój kemu, który powstał w obniżeniach lądolodu. Zbudowany jest ze znoszonych do tych obniżeń piasków, mułków, żwirów. Pod cienką warstwą gleby występują żwiry z piaskiem źle wysortowanym, zawierającym otoczaki, o średnicy najczęściej 10 cm, ale trafiają się również większe. Wśród materiałów tworzących żwir występują skały pochodzenia prawie wyłącznie skandynawskiego. Skały krystaliczne reprezentowane są przez skały magmowe (głębinowe, często czerwone granity). Występują liczne wapienie (niekiedy z paleozoiczną fauną). Domieszkę stanowią dolomity (w formie otoczaków) oraz kwarcyty i piaskowce. Sporadycznie można natrafić na krzemienie. Istniejące warstwy żwiru wskazują na pochodzenie osadów jako wodno-lodowcowych (fluwioglacjalnych), naniesionych przez wody spod lodowca.


Zlep muszlowy (fot. M.Miś)


Schemat obrazujący "rodzenie się" kamieni
Cienkie linie i szraf pionowy obrazują warstwy lodu gruntowego, kropki - nagromadzenie lodu pod kamieniem, natomiast strzałki - kolejne fazy przemieszczania się kamienia

Tutejsze gleby zawierają bardzo dużo kamieni. Zwłaszcza na wiosnę występuje tu zjawisko zwane potocznie rodzeniem się kamieni. Nierównomierne ruchy gruntu, spowodowane zmianami jego objętości, wskutek cyklicznego rozmarzania i zamarzania, powodują wypychanie położonych niżej kamieni na powierzchnię.

Dalej ...

.