PRZYSTANEK II – OLS TORFOWCOWY
(SPHAGNO SQUARROSI – ALNETUM Sol.-Górn.)

Ols torfowcowy jest zespołem leśnym występującym na torfach przejściowych, przy bardzo słabo zaznaczającym się poziomym ruchu wód gruntowych. Przy osuszaniu przekształca się w bory. Charakterystyczna dla olsów struktura kępkowa jest w tym zbiorowisku słabiej zaznaczona. Ols torfowcowy nie jest zbyt częsty w WPN, zajmuje około 0,36 % powierzchni leśnej. 


Ols torfowcowy
(fot. J.Borejszo)

W warstwie drzew dominuje olsza czarna i brzoza omszona. W warstwie krzewów występują: jarząb pospolity, kruszyna pospolita, wierzba uszata i wierzba szara. W runie silnie rozwinięta warstwa mszysta. Znajdujemy tu torfowce, z dominującym torfowcem nastroszonym, oraz gajnik lśniący, drabik drzewkowaty, rokietnik pospolity, sadowiące się na szczytach kępek.

Mszaki (Bryophyta) to bardzo stara grupa roślin zarodnikowych. Należą do nich mchy (Musci) oraz wątrobowce (Hepaticae). W przeciwieństwie do pozostałych roślin lądowych, dominującym pokoleniem jest u nich rozmnażający się płciowo gametofit. Mchy mają w młodocianym stadium postać nitkowatego splątka, z którego potem wyrastają typowe dla dorosłego stadium ulistnione, zwykle wieloletnie łodyżki. Drugie pokolenie – bezpłciowy sporofit – rozwija się na gametoficie i ma postać pojedynczej łodyżki ze szczytowo ustawioną zarodnią, w kształcie puszki z wieczkiem. Pobieranie wody przebiega u nich chwytnikami oraz całą powierzchnią ciała, dlatego też bardzo łatwo mogą otrzymywać zawarte w niej szkodliwe związki, zwłaszcza metale ciężkie. Razem z porostami są wspaniałymi wskaźnikami zanieczyszczenia powietrza i wody. Mchy, dzięki prostej budowie i szeregowi przystosowań w zakresie anatomii, morfologii i fizjologii, pełnią niejednokrotnie rolę organizmów pionierskich, zasiedlających nagie skały, martwe drewno itp. O ich niezwykłej żywotności świadczą przypadki podejmowania wzrostu przez okazy przetrzymywane przez kilkanaście lat w stanie zupełnego wysuszenia w zbiorach zielnikowych. Ponieważ mchy występują najczęściej w dużych ilościach, dzięki swej gąbczastej strukturze wchłaniają mnóstwo wody, hamując jej odpływ ze zlewni. Dlatego ich obecność w środowisku wybitnie zwiększa ilość zatrzymywanej wody. Niektóre z nich, np. torfowce, przyczyniają się nawet do powstawania ekosystemów bagiennych. Budowa anatomiczna mchów torfowców jest specjalnie przystosowana do zatrzymywania wody. W listkach, oprócz drobnych żywych komórek asymilacyjnych, znajdują się też duże martwe komórki wodonośne (retortowe), gdzie gromadzi się woda. Leś­nicy od dawna doceniają rolę mchów w lasach. Ich obecność w lesie i różnorodność pełni ważną rolę wskaźnikową przy doborze składu gatunkowego drzew stosowanych w nasadzeniach. Mchy leśne w parku:

Torfowiec nastroszony (Sphagnum squarrosum Pers). Ten rosnący na wilgotnych łąkach i w lasach olszowych mech ma bardzo specyficzną budowę, związaną z przystosowaniem do gromadzenia w swoim ciele wody. Mokra roślina waży do 20 razy więcej niż sucha. Mech ten zbudowany jest z łodyżki, od której odchodzą zebrane w pęczki boczne gałązki, które na szczycie tworzą charakterystyczną główkę. Cała kilkunastocentymetrowa roślina ma barwę zieloną, a odstające końce liści nadają jej charakterystyczny nastroszony wygląd, od którego utworzono jej łacińskie, a także polskie określenie gatunkowe – squarrosum czyli nastroszony.

Drabik drzewkowaty (Climacium dendroides (Hedw.) Web. et Mohr). Ten bardzo charakterystyczny mech ma rzadko spotykany w tej grupie roślin pokrój miniaturowego drzewka. Od głównej łodyżki niczym od pnia drzewa odchodzi wiele bocznych, ulistnionych gałązek, tworzących koronę. Drabik to mech pospolity w żyznych ekosystemach bagiennych.

Rokietnik pospolity (Pleurozium schreberi (Brid.) Mitt). Roślinka ta ma pierzasty pokrój, typowy dla tzw. mchów plagiotropowych (rosnących w kierunku równoległym lub ukośnym do podłoża). Interesujące, że ten bardzo pospolity w borach mech niezwykle rzadko wytwarza sporofity, a rozległe niczym dywany darnie powstają dzięki rozmnażaniu wegetatywnemu. Cała roślina ma barwę zieloną, jednak same łodyżki mają kolor czerwony.

Gajnik lśniący (Hylocomium splendens (Hedw.) B.S.G). Jest to również plagiotropowy mech o czerwonej łodyżce i zielonych listkach. Co roku do góry wyrasta łukowato nowa łodyżka, dzięki czemu cała roślinka ma bardzo efektowny, pięterkowy pokrój. Podobnie jak rokietnik rośnie on pospolicie w borach.


Torfowiec nastroszony
 (Sphagnum squarrosum)

Drabik drzewkowaty
(Climacium dendroides)

Rokietnik pospolity
(Pleurozium schreberi)

Gajnik lśniący
(Hylocomium splendens)

 

Dalej ...

.