PRZYSTANEK VII – POROSTY (LICHENES)


Porost - brodaczka kępkowa
Usnea hirta 
(fot. L.Krzysztofiak)

Porosty są organizmami o złożonej budowie, dobrze przygotowanymi do trudnych warunków życia. W ich skład wchodzą współżyjące ze sobą grzyby i glony, tworząc plechy skorupiaste, listkowate lub krzaczkowate. Grzyb nadaje kształty porostom, a glony przeważnie tworzą warstwę pod powierzchnią grzybni. Strzępki grzyba wewnątrz plech porostów są zazwyczaj cienkościenne i luźnie ułożone, natomiast na zewnątrz są grubościenne i sklejając się ze sobą tworzą tzw. korę. Komórki glonów wytwarzają substancje organiczne, z których korzysta grzyb, natomiast strzępki grzybów chronią glony i dostarczają im wody oraz substancji mineralnych.

Porosty występują na prawie wszystkich podłożach: na ziemi, drewnie, korze drzew, skałach naturalnych, ale także na podłożach wytworzonych przez człowieka – betonie i dachówkach. Rosną bardzo wolno – od 0,004 mm do 4 cm w roku. Żyją od kilku do kilkunastu lat, chociaż znaleziono również takie gatunki, których wiek oceniono na około 2500 lat (np. wzorzec geograficzny).

Porosty odgrywają ważną rolę m.in. w kształtowaniu mikroklimatu leśnego, zatrzymując wodę podczas suszy i spowalniając jej odparowywanie. Te, które znajdują się na gałęziach i pniach drzew, tworzą chłonną warstwę o grubości czasem do jednego centymetra. Drzewa pokryte porostami są bardziej odporne na infekcje, ponieważ liczne związki chemiczne wytwarzane przez porosty mają właściwości bakterio– i grzybobójcze. Wewnątrz plech porostów oraz między nimi żyje dużo gatunków bezkręgowców. Niektóre ptaki, np. zięby, wykorzystują porosty do budowy gniazd.

Rozejrzyjmy się wokół! Na pniach świerka i brzozy widzimy pospolitą u nas pustułkę pęcherzykowatą, stosowaną jako gatunek testowy w bioindykacji skazenia środowiska. Często też możemy znaleźć płucnika modrego i mąklika otrębiastego (gatunki prawnie chronione, których obecność świadczy o dużej czystości powietrza). U nasad pni rosną różne gatunki chrobotków.

Pustułka pęcherzykowata (Hypogymnia physodes (L.) Nyl.). Plecha pustułki pęcherzykowatej jest listkowata, szara, na dolnej stronie czarna. Odcinki przylegają do podłoża, tylko ich końce lekko odstają. Są one w środku puste, a na zakończeniach są pęknięte – wytwarzają się tam białawe soralia, w których powstają soredia (urwistki), czyli grupy komórek glonów otoczone strzępkami grzyba, służące do rozmnażania wegetatywnego.


Pustułka pęczerzykowata
Hypogymnia physodes


Płucnik modry Platismatia glauca

Płucnik modry (Platismatia glauca (L.) W. Culb. et C. Culb.) ma plechę listkowatą, o dużych, szerokich odcinkach, najczęściej z pofałdowanymi brzegami. Jej górna powierzchnia jest szara lub niebieskawoszara, często z ciemnymi plamkami. Dolna strona plechy jest brązowoczarna, z nielicznymi chwytnikami.

Mąklik otrębiasty (Pseudevernia furfuracea (L.) Zopf ) ma plechę listkowato-krzaczkowatą, długą do kilku centymetrów (wyjątkowo do 12 cm). Górna strona plechy jest szara, często obficie pokryta izidiami, czyli pałeczkowatymi wyrostkami, które łatwo odłamują się i służą do wegetatywnego rozmnażania. Dolna strona plechy jest na brzegu biaława i czernieje ku środkowi.


Mąklik otrębiasty Pseudevernia furfuracea

Dalej ...

.