Strona główna

  

kliknij, aby powiększyć:

 

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 

  

DZIEŁO LODOWCA

  

  

W ciągu ostatniego 1,8 miliona lat miało miejsce osiem epok lodowcowych. Każdy kolejny lodowiec pochłaniał istniejącą wcześniej roślinność i wypierał zwierzęta, nanosił nowe pokłady glin, piasków i kamieni, przesuwał starsze osady i od nowa kształtował powierzchnię ziemi. Lodowce przyniosły tutaj materiał skalny o grubości 150-190 metrów.
Zróżnicowany krajobraz wigierski ukształtowało przede wszystkim ostatnie zlodowacenie, zwane północnopolskim (inne nazwy, to zlodowacenie Wisły lub zlodowacenie bałtyckie). Lądolód, który w trakcie swojego wycofywania zatrzymał się na dłużej na linii Płociczno - Bryzgiel - Czerwony Krzyż - Maćkowa Ruda, wyraźnie zróżnicował krajobraz Parku na dwie części. Północna odznacza się bardzo urozmaiconą rzeźbą. Przeważają tu formy morenowe zbudowane z piasków, glin zwałowych, żwirów i głazów. Wyraźnie widoczne są tutaj wzgórza moreny czołowej, stanowiące lokalne kulminacje dochodzące do 35 m wysokości względnej, ozy, kemy, rynny lodowcowe i zagłębienia wytopiskowe. Tutaj też znajduje się najwyższe wzniesienie Parku – 186 m n.p.m.

W części południowej dominują zaś równiny sandrowe, zbudowane z piasków osadzających się przed czołem topniejącego lodowca. Granicę pomiędzy obszarami wyznacza linia przebiegu moren czołowych od Cimochowizny do Mikołajewa, stanowiąca jednocześnie granicę pomiędzy dwoma mezoregionami fizycznogeograficznymi (Pojezierze Wschodniosuwalskie i Równina Augustowska). Najniżej położonym obszarem lądowym jest fragment doliny Czarnej Hańczy w południowo-wschodniej części Parku, o wysokości 126 m n.p.m.

Do szczególnie cennych form rzeźby terenu na omawianym obszarze zalicza się: rynny dolin rzek Wiatrołuży i Maniówki z jeziorem Piertonajć, zespół form moreny dennej w okolicach Leszczewa i Leszczewka, zespół moren czołowych w Rosochatym Rogu, równinę sandrową w rejonie Sarnetek, równinę przyjezierną w okolicy jezior Mulaczysko, Krusznik i Klonek oraz wielką misę jeziora Wigry.


Formy lodowcowe


Moreny – różnego rodzaju pagórki, wzgórza i wały utworzone z materiału skalnego osadzonego przez lodowiec lub przemieszczonego pod jego naciskiem. Na terenie parku najbardziej okazałe są spiętrzenia powstałe wskutek zdzierania utworów przedpola i podłoża lodowca, a następnie ich pchnięcia (sfałdowania i nasunięcia na siebie) przy postępowym ruchu mas lodu.


Rynny lodowcowe – wydłużone obniżenia powstałe w wyniku erozyjnej działalności wód podlodowcowych. Obecnie są często wypełnione są wodami jezior albo płyną nimi rzeki i strumienie. Tam gdzie podlodowcowa rzeka erodowała, tworzyły się rynny, tam gdzie osadzała – ozy.


Ozy – wydłużone wały żwirowo-piaszczyste, które utworzyły się w szczelinach pod lądolodem oraz w rynnach, w miejscu ujścia wód wypływających spod lodu. W rejonie Wigier możemy napotkać całe ciągi ozów, położone wzdłuż rynien polodowcowych: rzeki Wiatrołuży, wzdłuż Czarnej Hańczy w okolicach Wysokiego Mostu i Studzianego Lasu, a także w lesie pomiędzy Królówkiem i Piertaniami.


Kemy – pagórki, często o kształcie stożkowatym lub mającym przypłaszczony wierzchołek i strome zbocza. Utworzyły je warstwowo ułożone piaski, mułki i żwiry osadzane w szczelinach i zagłębieniach w obrębie lądolodu, martwego lodu, bądź między sąsiednimi jęzorami lodowca.


Sandry – piaszczyste równiny powstałe przed czołem lodowca w czasie jego postoju. Są to przeważnie rozległe i płaskie stożki napływowe, zbudowane ze żwirów i piasków osadzonych przez wody wypływające spod lodowca. Na południe od jeziora Wigry powstała w ten sposób rozległa Równina Augustowska.


Równiny zastoiskowe – zagłębienia po dawnych zbiornikach wodnych wypełnione drobnymi zawiesinami (iłami) niesionymi przez wody wypływające spod lodowca.


Równiny torfowe – zagłębienia po dawnych zbiornikach wodnych wypełnione torfem powstałym ze szczątków roślin rosnących w tym miejscu.


Aktualizacja: 2021-11, J. Borejszo  

  

Strona główna Wigierskiego Parku Narodowego